Klinika dla Małych Zwierząt WąsiatyczBlog

U wielu opiekunów pierwszym skojarzeniem z kondycją zwierzęcia jest masa jego ciała. Tymczasem u psa, jak i u kota może nie zmieniać się waga, jaką widzimy podczas ważenia, a mimo to zachodzą niewidoczne zmiany, między innymi utrata masy mięśniowej. Sarkopenia (utrata masy mięśniowej związana z wiekiem) bywa trudna do zauważenia pod sierścią i futrem. Jej konsekwencją może być: słabsza sprawność, gorsza stabilność, większa podatność na urazy, wolniejsza regeneracja i ogólny spadek komfortu życia.

Czym jest sarkopenia i czym różni się od „zaniku mięśni” spowodowanego chorobą?

Sarkopenia to stopniowa utrata mięśni wynikająca z procesu starzenia m.in. przy mniejszej aktywności i zmianach w metabolizmie białek. To pojęcie dotyczy utraty mięśni „związanej z wiekiem”.

W praktyce klinicznej bardzo ważne jest odróżnienie sarkopenii od kacheksji, czyli zaniku mięśni wtórnego do choroby przewlekłej, np. nowotworów, ciężkich chorób zapalnych czy części chorób narządowych. U zwierząt starszych oba zjawiska mogą się nakładać, dlatego ocena w gabinecie nie kończy się na stwierdzeniu „zaniku mięśni" - kluczowe jest ustalenie, czy to spowodowane jest tylko wiekiem, czy także chorobą podstawową.

Dlaczego „nie widać” utraty mięśni?

Sarkopenia często rozwija się powoli. Dodatkowo:

• może współistnieć z nadmiarem tkanki tłuszczowej - wtedy sylwetka wydaje się zaokrąglona, ale mięśnie głównie na grzbiecie, łopatkach czy udach są wyraźnie słabsze,
• waga może się długo nie zmieniać, bo spadek mięśni bywa maskowany przez przyrost tłuszczu lub zatrzymanie płynów,
• sierść i naturalna budowa ciała utrudniają ocenę.

Dlatego w ocenie kondycji seniora nie wystarczy sama waga, tylko ocena sylwetki BCS wraz z oceną masy ciała MCS.

Jakie sygnały w domu mogą sugerować sarkopenię?

Sarkopenia to nie tylko mniej mięśni, ale też pogorszenie funkcji. Opiekun może zauważyć to jako:

• mniejszą chęć do ruchu i szybsze męczenie się,
• trudniejsze wstawanie po odpoczynku,
• ostrożniejsze wchodzenie po schodach,
• rezygnację ze skoków (szczególnie u kotów),
• gorszą równowagę, potykanie się, chwiejność,
• delikatniejsze, mniej sprężyste mięśnie w dotyku,
• wyczuwalne kości lub widoczne gołym okiem.

U zwierząt starszych dodatkowo częstym tłem ograniczenia ruchu jest choroba zwyrodnieniowa stawów, które nasila spadek aktywności i przyspiesza utratę mięśni.

Co pomaga spowolnić utratę mięśni?

Ruch jako bodziec dla mięśni (dobrany rozsądnie)

Mięśnie utrzymują się dzięki regularnemu bodźcowi ruchowemu. U seniorów kluczowa jest regularność i bezpieczeństwo, a nie intensywność. W praktyce chodzi o aktywność dostosowaną do wieku, wydolności i ewentualnej choroby stawów/kręgosłupa.

Gdy zwierzę odczuwa ból lub wyraźne ograniczenia ruchu, wydłużony spacer może nie być możliwy. Wtedy dużą wartość ma plan rehabilitacji: ćwiczenia dobrane do pacjenta, praca nad równowagą i stabilnością, a w razie potrzeby także wsparcie zabiegami, które poprawiają komfort ruchu. Celem jest utrzymanie lub odbudowa funkcji w granicach bezpieczeństwa, bez przeciążania stawów.

Żywienie

Do utrzymania mięśni potrzebna jest dobrze dobrana i odpowiednio zbilansowana dieta. Odpowiednia podaż energii oraz składników budulcowych (w tym białka) wpływa na dobrą kondycję całego organizmy i zapobiega utracie masy mięśniowej. Jednocześnie u pacjentów starszych częściej występują choroby, które wymagają dietoterapii (np. choroby nerek). Dlatego wprowadzanie „diety na mięśnie” bez oceny stanu zdrowia nie jest dobrym kierunkiem. Najbezpieczniej jest oprzeć plan żywieniowy o ocenę kliniczną i - jeśli trzeba - wyniki badań pod okiem dietetyka.

Sarkopenia to stopniowa utrata masy i siły mięśni u starszych psów i kotów, która często długo pozostaje niezauważona. Może rozwijać się nawet wtedy, gdy masa ciała się nie zmienia, dlatego warto zwracać uwagę na sprawność, chęć do ruchu i kondycję mięśni, a nie tylko na wagę. Wczesne rozpoznanie oraz dobrze dobrana aktywność, wsparcie żywieniowe i kontrola chorób towarzyszących pomagają utrzymać komfort i samodzielność seniora na dłużej.