Czynnik zarażenia:

Toxoplasma gondii - pierwotniak zaliczany do rodziny Eucoccidia i gromady Sporozoa. Szeroko rozpowszechniony na całym świecie. Jest to pasożyt wewnątrzkomórkowy ludzi i zwierząt ciepłokrwistych.

  

 

Cykl rozwojowy u kotowatych (Felidae)

 

 I.  Faza bezpłciowa

W komórkach nabłonkowych jelit z cyst tkankowych uwalniają się bradyzoity. Tu rozpoczyna się wewnątrz nabłonkowa faza cyklu rozwojowego (bezpłciowa) –schizogonia; powstawanie dwóch osobników potomnych z macierzystej komórki (endodyogenia), proces ten powtarza się pięciokrotnie). W wyniku tego procesu wytwarzane są gamety.

 II. Faza płciowa (gamogonia)

W wyniku tej fazy do światła jelit uwalniane są oocysty niesporulowane. Wydalone są do środowiska oocyty, które w ciągu 1-5 dni przechodzą sporogonię.

Wydalanie oocyst kończy się około 1-2 tygodnia od momentu fazy płciowej.

III. Alternatywny cykl rozwojowy u kotowatych (Felidae)

W wyniku spożycia pseudocyst zawarte w nich tachyzoity drogą krwi lub chłonki rozprzestrzeniają się do różnych narządów ciała, gdzie po kolejnych podziałach endogennych w wyniku reakcji obronnych układu immunologicznego żywiciela tworzą się cysty tkankowe w mózgu, płucach, mięśniach, gałce ocznej, narządach j. brzusznej. Wówczas mamy do czynienia z tzw. toksoplazmozą narządową.

  

 

Cykl rozwojowy u żywicieli pośrednich.

Zarażenie poprzez:

- Spożycie oocyst w fazie sporulacji.

- Spożycie cyst tkankowych.

W wyniku spożycia oocyst lub cyst tkankowych w jelicie uwalniane zostają sporozoity bądź bradozoity, te wnikają do komórek nabłonka jelit, gdzie tworzą się pseudocysty. Po ich pęknięciu, uwolnione tachyzoity drogą układu krwionośnego lub chłonnego przenikają do narządów wewnętrznych, także do płodu. Po kolejnych podziałach tworzą się cysty tkankowe.

 

Źródła zarażenia:

- środowisko ( np. gleba, trawy, piaskownice zawierające oocysty ). Ilość wydalanych oocyst do środowiska od zarażonego kota waha się w granicach 300 tys. do 100 mln.

- surowe mięso,

- wolno żyjące gryzonie, ptaki,

- wektory bierne ( ślimaki,dżdżownice ),

- zbiorniki wodne,

- transmisja przezłożyskowa,

- przetaczanie krwi.

  

 

Objawy kliniczne u kotowatych:

                                                                                 

1. Toksoplazmoza ostra, najczęstsze objawy:

duszność, wymioty, biegunka, zapalenie węzłów chłonnych, zapalenie siatkówkowo-naczyniówkowe, objawy

ze strony układu. nerwowego (neurotoksoplazmoza), zapalenie wsierdzia, zapalenia mięśni szkieletowych.

   

2. Toksoplazmoza przewlekła, najczęstsze objawy:

apatia, kacheksja, przewlekłe zapalenie siatkówkowo-naczyniówkowe, anemia, zapalenie węzłów chłonnych, objawy neurologiczne ( zaburzenia behawioralne, niezborności ruchowe, skurcze toniczno-kloniczne, porażenia), poronienia.

   

Należy tutaj nadmienić, iż objawy mogą występować samodzielnie w zależności od lokalizacji pasożyta.

 

 Diagnostyka:

objawy kliniczne, badanie dna oka, badanie morfologiczne krwi, badania biochemiczne krwi, badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, biopsje narządów, oraz najczęściej wykonywane badanie serologiczne (oznaczanie miana przeciwciał Toxo IgM, Toxo IgG), oraz nowoczesne techniki mające na celu wykrycie trofozoitów pierwotniaka lub jego DNA w płynach ustrojowych lub tkankach (PCR).

 

  

Profilaktyka u kotów powinna przede wszystkim obejmować:

- systematyczne odrobaczanie kotów,

-  ograniczenie polowania oraz spożywania mięsa surowego, zwłaszcza wieprzowiny przez koty domowe,

- gotowanie mięsa surowego ( 20 min w temperaturze 60°C, 30 min w temp 55°C),

- przechowywanie mięsa surowego w temp -20°C ( ograniczenie przeżywalności oocyst) min 11 dni,

- systematyczne opróżnianie i mycie kociej kuwety u kotów domowych,

- podaż karm gotowych ( suche, puszkowane),

- zwrócenie uwagi na owady kałożerne, dżdżownice, ślimaki, karaczany, które jako wektory bierne mogą być źródłem zarażenia kotów.

  

 

Odrębnym problemem, zarazem ściśle związanym z omawianym tematem są szczepienia zwierząt. Obecnie jedyna dostępna szczepionka przeznaczona jest wyłącznie dla owiec. Dla innych gatunków zwierząt prace nad powstaniem szczepionki są prowadzone od lat, lecz są one ciągle na etapie doświadczeń.

 

 

 

Autorzy:  

 

lek. wet. Piotr Orłowski – uczestnik trzyletnich studiów z zakresu dermatologii w Europejskiej Podyplomowej Szkole Weterynarii przy Uniwersytecie w Luksemburgu (ESAVS).

lek. wet. Edyta Karakliumis – uczestniczka dwuletnich studiów z zakresu medycyny i chirurgii kotów w Europejskiej Podyplomowej Szkole Weterynarii przy Uniwersytecie w Luksemburgu (ESAVS).