Drobne zwierzęta - gryzonie, ptaki ozdobne to całkiem spora i z roku na rok powiększająca się grupa naszych pacjentów. Błędy żywieniowe są jednym z częstszych powodów zgłaszania się z chorym zwierzątkiem po pomoc lekarza weterynarii. Doktor Michał Walorski, który w naszej Klinice zajmuje się leczeniem gryzoni, ptaków i zwierząt egzotycznych opracował krótki poradnik dietetyczny dla włascicieli chomików, królików, koszatniczek, fretek, papug i.in. mieszkańców naszych domów.

 

- Doktorze, jak powinna wyglądać dieta Pana pacjentów?

 

 

 - Wszystkie gryzonie potrzebują stałego dostępu do karmy i świeżej wody. Warzywa i owoce powinny pochodzić ze sprawdzonych miejsc, by mieć pewność, że nie zawierają pestycydów, które u tak małych zwierząt jak nasze domowe gryzonie, bardzo łatwo powodują ciężkie (nawet śmiertelne) zatrucia. Karmy nie można zmieniać nagle, gdyż może to doprowadzić do zaburzeń trawiennych.

 

- Świnki morskie - Podstawą żywienia jest siano podawane do woli oraz trawa. Są one niezbędne do prawidłowego funkcjonowania przewodu pokarmowego oraz ścierania się zębów. Duże ilości ziarna w karmie sprzyjają otyłości z powodu nadmiaru białka i niedoboru włókna. Można także podawać świeże zioła, owoce i warzywa. Kupując karmę komercyjną należy zwrócić uwagę, by zawierała odpowiednią ilość witaminy C niezbędnej dla świnek morskich.

 

- Chomiki – Głównym składnikiem karmy dla chomików są ziarna (np. owies, słonecznik). Stosuje się tu przede wszystkim gotowe karmy komercyjne. Dziennie zwierzę potrzebuje 15-20g karmy. Siano chomiki spożywają tylko w bardzo małych ilościach. Z pokarmów soczystych stosuje się marchew, jabłka, gruszki oraz inne owoce i warzywa (nie poleca się sałaty, szczególnie kupnej). Dla uzupełnienia ilości białka podaje się biały ser, białko jaja oraz owady (świerszcze, mączniki). Aby ułatwić ścieranie zębów można stosować suchy chleb, nieopryskiwane pędy drzew owocowych, wierzby, leszczyny oraz suchą karmę dla psów (w małych ilościach!!!). Dla gatunków typowo pustynnych jak chomik Roborowskiego zapotrzebowanie na wodę jest pokrywane przez płyny zawarte w owocach i warzywach. Inne gatunki wymagają podawania wody w ilości 1-2ml/g suchej karmy.

 

- Myszy – Żywi się je przede wszystkim gotowymi karmami składającymi się z ziaren z dodatkiem nie dużej ilości warzyw i owoców. Nadmiar zielonek szybko wywołuje biegunki. Do ścierania zębów idealnie nadają się orzechy podawane w łupinach (są także zdrowe i smaczne). Mysz karmiona głównie suchym pokarmem potrzebuje dziennie około 5-7ml wody. Myszy są bardzo wrażliwe na niedobory żywieniowe.

 

- Szczury – Stosuje się gotowe karmy komercyjne (granulaty) w umiarkowanych ilościach, wzbogacone o owoce, warzywa, jajka, ryż oraz mustli (bez cukru). Dodatek niewielkiej ilości owsa lub siana zapobiega zaburzeniom trawiennym. Do ogryzania nadają się orzechy laskowe, gałązki, kawałki drewna.  Szczur powinien pobierać 30 ml wody dziennie (można ja zastąpić sokiem marchwiowym).

 

- Myszoskoczki – W naturze żywią się głównie ziarnami, wzbogacając dietę o owady i mięso. W hodowli idealnie sprawdza się pełnoporcjowa karma dla gryzoni dostępna w sklepach z dodatkiem warzyw, owoców oraz traw i ziół. Zwierzęta powinny mieć dostęp do siana, choć nie wykorzystują go w dużym stopniu. W ramach uzupełnienia diety raz w tygodniu można podawać białko zwierzęce (mączniki, białko jaja, biały ser). Należy pamiętać o zapewnieniu gałązek do ścierania zębów. Choć myszoskoczki większą część wody pobierają z pokarmem roślinnym, powinny mieć dostęp do poidła.

 

- Szynszyle – Należy im zapewnić pokarm bogaty we włókno. Idealnie nadają się komercyjne, pełnoporcjowe granulaty, w których skład wchodzi siano, lucerna, zboże i otręby. Jeśli stosujemy granulat przeznaczony dla królików należy podawać także siano lub słomę. Jako zwierzęta zamieszkujące suche, górskie tereny Ameryki Południowej chętniej zjadają owoce i warzywa suszone niż świeże. Smakołyki nie mogą stanowić więcej niż 10% pokarmu. Nie można podawać jedzenia zawierającego duże ilość cukru, tłuszczu lub soli.

 

- Koszatniczki – W naturze koszatniczki żywią się pokarmem składającym się z pędów, suchej trawy, nasion i owoców. Karmy komercyjne zawierające głównie ziarna nie są odpowiednie dla koszatniczek z powodu nadmiaru białka i tłuszczu oraz niedoboru włókna. Zwierzęta powinny mieć ciągły dostęp do świeżego siana oraz gałązek drzew liściastych. W skład pokarmu soczystego wchodzą przede wszystkim warzywa (marchew, buraki) oraz rośliny łąkowe np. mlecz. Koszatniczki mają wyjątkowy metabolizm cukrów prostych, dlatego też najistotniejszą rzeczą w ich żywieniu jest pamiętanie o tym, że nie wolno im podawać bogatych w cukier owoców (zarówno świeżych jak i suszonych), ponieważ prowadzi to do cukrzycy i zaćmy nawet po jednokrotnym podaniu. Z tego powodu zabronione jest także podawanie jakichkolwiek innych słodkich przysmaków. Ilość pobieranej wody jest zależna od ilości pokarmu soczystego.

 

 

Żywienie królików  

 

Większość królików żywiona jest karmami komercyjnymi składającymi się głównie z ziarna z dodatkiem świeżych roślin i niewielkiej ilość siana. Taka karma ma zbyt wysoką zawartość energii, a za małą ilość włókna i sprzyja otyłości. Zwierzęta otyłe mają skłonności do chorób skóry, układu krążenia oraz zaburzeń przemiany materii. Dla dorosłego królika zawartość włókna w karmie powinna wynosić 22%. Taką ilość można osiągnąć przez podawanie dużych ilości siana, a tylko umiarkowanych ilości ziarna, zielonek i warzyw okopowych.

Ilość wody dostarczana w świeżych roślinach nie pokrywa zapotrzebowania królika, dlatego też zwierze powinno mieć ciągły dostęp do świeżej wody. Królik o masie 2kg powinien wypijać około ćwierć litra wody dziennie. 

 

 

 

 

Żywienie fretek 

 

Fretki jako zwierzęta mięsożerne powinny otrzymywać pokarm bogaty w białko i tłuszcz, a ubogi w węglowodany i włókno surowe. Na rynku są dostępne gotowe karmy dla fretek, jednak należy zwrócić uwagę by zawierała dobre, pełnowartościowe białko. Stosowane często karmy dla kotów są zbyt ubogie w białko i niewystarczające dla fretek. Jedynie pokarm dla kociąt najlepszej jakości zapewnia wszystkie niezbędne składniki odżywcze. Najbardziej kompletnym pokarmem są zwierzęta karmowe np. myszy lub kurczęta jednodniowe zjadane w całości. Do tego rodzaju pokarmu najlepiej przyzwyczajać zwierze już od młodości. Dla fretki wystarczaj 1-4 myszy dziennie. 

 

 

Żywienie kanarków i innych ptaków śpiewających 

 

 

Głównym składnikiem diety kanarków są mieszanki ziaren (głównie kanar, rzepik, proso). Dieta złożona tylko z ziarna ma jednak mało witamin A,D3,E i K. Dobrym uzupełnieniem tej diety są rośliny zielone takie jak gwiazdnica, krwawnik, babka, rdest, mniszek, marchewka. Dobrze zbilansowany pokarm powinien składać się z 4 części ziarna i jednej części pokarmu miękkiego. Jako dodatek białka zwierzęcego można dodać jajko lub larwy owadów. Niezbędne jest podawanie żwirku (jako gastrolitów) oraz wapnia w postaci muszli lub sepii. Oczywiście niezbędny jest stały dostęp do świeżej wody. 

 

 

Żywienie papug 

 

- papużki faliste  

 

     W żywieniu papużek falistych stosuje się nasiona roślin trawiastych (kanar i proso). Nasiona roślin oleistych nie powinny przekraczać 5% składu karmy. Owies jest składnikiem bogatym w witaminy (szczególnie ważnym w okresie rozrodu), ale w zbyt dużych ilościach powoduje otyłość. Dorosłą papużka powinna zjeść około 2 łyżeczki mieszanki ziaren w ciągu dnia. Dobrze sprawdzają się także nasiona w postaci kolb. Istotnym uzupełnieniem diety są rośliny zielone: kiełki owsa, prosa, pszenicy, rośliny łąkowe (gwiazdnica, mniszek), pietruszka, rzeżucha, kwiatostany czarnego bzu oraz owoce i warzywa. Jeżeli ptak odmawia przyjmowania świeżego pokarmu roślinnego należy stosować wraz z ziarnem preparaty witaminowo-mineralne. Należy zapewnić także dostęp do piasku i wody. Jako źródło wapnia bardzo dobrze nadaje się szkielet mątwy.

 

- papugi średnie i duże (ary, kakadu, żako, amazonki, nimfy) 

 

     Papugi dziennie spożywają pokarm w ilości 5-10% masy ciała. Podstawą żywienia są mieszanki ziaren: prosa, owsa, słonecznika, kukurydzy, pestek dyni i orzeszków ziemnych. Podawanie takiego pokarmu do woli nie jest wskazane, gdyż, papugi będą wybierać głównie słonecznik i orzechy, co może prowadzić do otyłości i chorób metabolicznych. Mniejsze gatunki preferują proso. Monodieta złożona z nasion jest jednak niedoborowa pod względem witamin. Idealne jej uzupełnienie stanowi pokarm zielony podawany do woli: owoce, jagody, warzywa, sałatę i kiełki. W przypadku braku świeżego pokarmu roślinnego trzeba stosować dodatkowe preparaty witaminowo-mineralne. Tak jak u innych ptaków konieczne jest podawanie wapni oraz piasku. Specyficzne wymagania żywieniowe mają papugi żywiące się nektarem (lorysy).

 

Wyżej wymienione dane dotyczą żywienia osobników dorosłych, nieprzeznaczonych do rozrodu. W przypadku żywienia samic ciężarnych i karmiących oraz zwierząt w okresie wzrostu trzeba odpowiednio zmienić dawkę pokarmową.

 

 

 

lek. wet. Michał Walorski

na podstawie „Praktyka kliniczna: zwierzęta egzotyczne”